Archiwizacja

Kiedy można przekazać dokumentację do Archiwum Państwowego?

Archiwa JU-KA 15.10.2026 12:00
Duża ilość szafek

Wiele osób wyobraża sobie Archiwum Państwowe jako miejsce, do którego można pewnego dnia przywieźć kartony dokumentów i powiedzieć:
„Dzień dobry, mamy tego trochę. Państwo już sobie poradzą”.
Niestety archiwistyka jest trochę bardziej uporządkowana.
Przekazanie dokumentacji do Archiwum Państwowego odbywa się według określonych zasad. Co więcej, nie każda dokumentacja firmy czy instytucji trafia do Archiwum Państwowego.
Najpierw trzeba ustalić, z jakiego rodzaju dokumentacją mamy do czynienia.

Co właściwie trafia do Archiwum Państwowego?

Do Archiwów Państwowych trafiają przede wszystkim materiały archiwalne, czyli dokumentacja posiadająca trwałą wartość historyczną.
To nie jest więc magazyn wszystkich dokumentów, których firma lub urząd nie ma już gdzie trzymać.
Dokumentacja archiwalna jest przeznaczona do trwałego zachowania, ponieważ może mieć znaczenie dla poznania historii państwa, instytucji, regionu czy społeczeństwa.
Dlatego zanim dokumentacja zostanie przekazana, musi zostać odpowiednio zakwalifikowana.

Czy każda firma musi przekazywać dokumenty do Archiwum Państwowego?

Nie.
To bardzo ważne rozróżnienie.
Archiwa Państwowe wskazują, że obowiązek przekazywania materiałów archiwalnych dotyczy określonych jednostek publicznych, w szczególności organów państwowych, państwowych jednostek organizacyjnych oraz organów i jednostek samorządu terytorialnego.
W przypadku zwykłej prywatnej firmy sytuacja może wyglądać inaczej.
Dlatego nie można przyjąć zasady:
„Każda firma po pewnym czasie musi wysłać swoje dokumenty do Archiwum Państwowego”.
Tak to nie działa.

Po jakim czasie dokumentacja trafia do Archiwum Państwowego?

W przypadku materiałów archiwalnych wytworzonych i zgromadzonych przez wskazane jednostki publiczne papierowa dokumentacja jest co do zasady przekazywana do Archiwów Państwowych niezwłocznie po upływie 25 lat od jej wytworzenia, jeżeli nie została przekazana wcześniej.
To jednak nie oznacza, że po 25 latach można automatycznie zapakować wszystko do pudeł i wysłać kurierem.
Przekazanie wymaga odpowiedniego przygotowania dokumentacji.

Co trzeba zrobić przed przekazaniem?

Dokumentacja powinna być odpowiednio uporządkowana i zewidencjonowana.
Trzeba między innymi zadbać o:

  • właściwy układ dokumentacji,
  • prawidłową kwalifikację archiwalną,
  • opisanie teczek,
  • odpowiednią ewidencję,
  • przygotowanie dokumentacji zgodnie z wymaganiami dotyczącymi przekazania.

Archiwa Państwowe zwracają uwagę na znaczenie prawidłowego uporządkowania, kwalifikacji, opisów teczek i ewidencji dokumentacji.
Czyli zanim dokumenty rozpoczną swoją podróż do Archiwum Państwowego, najpierw czeka je porządna organizacja.

A co z dokumentami elektronicznymi?

Papier nie jest już jedynym bohaterem archiwów.
Jednostki publiczne coraz częściej wytwarzają dokumentację elektroniczną. Archiwa Państwowe wykorzystują w tym celu Archiwum Dokumentów Elektronicznych, które służy między innymi do przejmowania, zabezpieczania i długoterminowego przechowywania materiałów archiwalnych w postaci elektronicznej.
W przypadku dokumentacji elektronicznej również obowiązują określone zasady przygotowania i przekazania.
Sam fakt, że dokument znajduje się na serwerze, nie oznacza jeszcze, że jest gotowy do archiwizacji.

A co jeśli jednostka kończy działalność?

To szczególnie ważny moment.
Archiwa Państwowe wskazują, że w przypadku trwałego zaprzestania działalności przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego albo państwową lub samorządową jednostkę organizacyjną, materiały archiwalne należy niezwłocznie przekazać do właściwego Archiwum Państwowego.
Jeżeli jednostka zakończyła działalność i nie przekazała materiałów, odpowiedzialność za ich przejęcie i przekazanie może przejść na odpowiedni organ nadrzędny lub organ sprawujący nadzór.
Czyli likwidacja jednostki nie oznacza likwidacji dokumentacji.
Dokumenty nie dostają wtedy magicznego urlopu.

A co z dokumentacją niearchiwalną?

Tutaj sytuacja jest odwrotna.
Dokumentacja niearchiwalna, która ma kategorię B, nie jest przeznaczona do wieczystego przechowywania w Archiwum Państwowym.
Jeżeli minął wymagany okres przechowywania i dokumentacja utraciła znaczenie, może zostać poddana brakowaniu zgodnie z właściwą procedurą.
W przypadku jednostek, dla których wymagana jest zgoda Archiwum Państwowego, nie można samodzielnie zdecydować o zniszczeniu dokumentacji tylko dlatego, że „od dawna nikt do niej nie zagląda”.
Archiwa Państwowe mogą wyrazić zgodę na brakowanie, odmówić jej albo wyłączyć określone dokumenty z brakowania, jeżeli pojawią się wątpliwości dotyczące ich kwalifikacji.

Najważniejsza zasada

Przekazanie dokumentacji do Archiwum Państwowego nie zaczyna się od kartonu.
Zaczyna się od ustalenia, czym właściwie jest dokumentacja i jak została zakwalifikowana.
Dopiero później można ustalić, czy dokumenty:

  • powinny być przechowywane wieczyście,
  • powinny zostać przekazane do Archiwum Państwowego,
  • powinny być nadal przechowywane przez jednostkę,
  • czy po spełnieniu odpowiednich warunków mogą zostać przeznaczone do brakowania.

Dlatego dobrze uporządkowane archiwum to nie tylko ładniejsze półki. To przede wszystkim wiedza o tym, co mamy, dlaczego to mamy i co należy z tym zrobić.
A to już zdecydowanie lepsza sytuacja niż otwarcie starego kartonu po piętnastu latach i zadanie pytania: „Czy ktoś wie, co to jest?”.
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej, porady archiwalnej ani indywidualnej opinii prawnej. Zasady przekazywania dokumentacji zależą między innymi od rodzaju podmiotu, rodzaju dokumentacji oraz obowiązujących przepisów. W przypadku konkretnej dokumentacji należy zweryfikować właściwe wymagania z właściwym Archiwum Państwowym lub specjalistą.

Potrzebujesz pomocy profesjonalistów?

Gwarantujemy pełną zgodność z normami RODO i certyfikat zniszczenia po każdej usłudze.

Dowiedz się więcej