W firmie przychodzi taki moment, kiedy ktoś otwiera szafę, patrzy na dokumenty sprzed kilkunastu lat i mówi:
„Tego już chyba nikt nie potrzebuje”.
I właśnie tutaj zaczyna się temat brakowania.
Bo brakowanie dokumentów nie oznacza po prostu: „jest stare, więc niszczymy”.
Czym właściwie jest brakowanie dokumentów?
Brakowanie dokumentacji niearchiwalnej polega na wyodrębnieniu dokumentów, których okres przechowywania już upłynął i które utraciły znaczenie dla jednostki, a następnie przekazaniu ich do zniszczenia.
Czyli najpierw sprawdzamy dokumentację, a dopiero później uruchamiamy niszczarkę.
Archiwa Państwowe wskazują, że przy brakowaniu trzeba potwierdzić między innymi, że upłynął wymagany okres przechowywania oraz że dokumentacja nie ma już znaczenia, w tym wartości dowodowej.
„Stare” nie zawsze oznacza „do zniszczenia”
To jedna z najważniejszych zasad.
Dokument może wyglądać tak, jakby pamiętał jeszcze czasy kaset VHS, ale sam wiek dokumentu nie oznacza automatycznie, że można się go pozbyć.
Okres przechowywania zależy od rodzaju dokumentacji i obowiązujących dla niej zasad.
Dlatego przed zniszczeniem trzeba ustalić:
- co to za dokumentacja,
- z jakiego okresu pochodzi,
- jaki ma okres przechowywania,
- czy okres ten już upłynął,
- czy dokumentacja nie ma nadal znaczenia dowodowego.
Dopiero wtedy można przejść do kolejnego etapu.
A kto decyduje o brakowaniu?
Tu robi się trochę bardziej archiwalnie.
W przypadku podmiotów objętych procedurą brakowania przewidzianą w przepisach, dokumentacja niearchiwalna jest zgłaszana do brakowania, a właściwe Archiwum Państwowe może wyrazić zgodę na jej zniszczenie.
Archiwa Państwowe sprawdzają między innymi, czy dokumentacja przeznaczona do zniszczenia nie zawiera materiałów archiwalnych, czyli dokumentów posiadających wartość historyczną.
Co ważne, prywatna firma nie powinna automatycznie zakładać, że każda jej dokumentacja podlega dokładnie tej samej procedurze. Archiwa Państwowe wskazują, że prywatne podmioty mogą zwrócić się o opinię dotyczącą własnej dokumentacji.
Jak wygląda brakowanie?
W przypadku dokumentacji objętej formalną procedurą trzeba przygotować odpowiedni wniosek oraz spis dokumentacji przeznaczonej do brakowania.
Archiwa Państwowe wskazują również, że spis powinien zawierać odpowiednie informacje dotyczące dokumentacji, między innymi jej rodzaju, okresu oraz kwalifikacji archiwalnej.
Dopiero po przejściu wymaganej procedury dokumentacja może zostać przeznaczona do zniszczenia.
Czyli nie:
„Mamy 15 kartonów. Niszczyć?”
Tylko raczej:
„Wiemy, co mamy, wiemy, że minął okres przechowywania i wiemy, że dokumentację można przeznaczyć do zniszczenia.”
I dopiero wtedy papier może spotkać się z niszczarką.
A co z firmą, która po prostu chce zrobić porządki?
W praktyce przedsiębiorca powinien przede wszystkim ustalić, jakiego rodzaju dokumentację posiada i jakie zasady dotyczą jej przechowywania.
Nie warto podejmować decyzji wyłącznie na podstawie wieku dokumentów.
Archiwa Państwowe podkreślają również, że dokumentacja powinna być przechowywana w sposób zapewniający jej bezpieczeństwo i ochronę przed utratą lub zniszczeniem.
Dlatego zanim zrobimy wielkie „wiosenne porządki” w dokumentach, warto najpierw zrobić porządek w wiedzy o tych dokumentach.
Brakowanie to nie jest zwykłe wyrzucanie papieru
Najprościej mówiąc:
brakowanie = sprawdzenie + kwalifikacja + odpowiednia procedura + dopiero potem zniszczenie.
Samo wrzucenie dokumentów do niszczarki jest ostatnim etapem całej historii, a nie pierwszym.
Bo dokumentów nie niszczymy dlatego, że zajmują miejsce.
Niszczymy je wtedy, kiedy mamy podstawę, żeby to zrobić.
A jeśli ktoś mówi:
„To na pewno można wyrzucić, bo leży tutaj od 2008 roku”,
to jest właśnie ten moment, żeby spokojnie odpowiedzieć:
„A skąd wiesz?”
I sprawdzić.
Ważne
Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej porady prawnej, podatkowej, księgowej ani archiwalnej. Zasady dotyczące przechowywania i brakowania dokumentacji mogą zależeć od rodzaju dokumentów, podmiotu, który je wytworzył, oraz obowiązujących przepisów. Przed zniszczeniem dokumentacji należy każdorazowo ustalić, czy może ona zostać przeznaczona do brakowania.